Hoe eert het volk Pim Fortuyn, de Nederlandse ‘people’s prince’? Dit kunnen we elke dag zien op tv. Bloemen, eindeloze rijen voor het stadhuis, zijn huis en de kathedraal waar hij tot vanmorgen lag opgebaard. En op internet, het medium van Fortuyn’s volk, waar de teller van het aantal handtekeningen op de officiële condoléance-site gisteren de 150.000 passeerde. En de teller tikte maar door, sneller dan de secondenwijzer van de klok. Fortuyn was en is een volksheld, nu al van mythische proporties.

Hoe eert ‘de politiek’ Pim Fortuyn, de plaaggeest van het bestel? Met ontsteltenis en verlamming. Aan die verlamming moet een einde komen, ten behoeve van de democratie, de tolerantie en het behoud van de vrede. En ook van de komende verkiezingen. Met een blijvend symbool.

Hoe moeten we deze moordaanslag op de democratie en de vrijheid van meningsuiting blijvend zichtbaar maken als een onacceptabele daad, die nooit had mogen gebeuren, maar helemaal nooit meer mag gebeuren? Met het omdopen van het G.W. Burgerplein in Pim Fortuynplein? Met een standbeeld op het grasveldje ervoor? Het zal ongetwijfeld gebeuren, maar het is niet genoeg. Niet als uiting van respect voor wat hij heeft losgemaakt. En niet als waarschuwing aan allen, voor- en tegenstanders van het gedachtengoed van Fortuyn, die nu in de verleiding zouden kunnen komen, uit emotionele haat of kille berekening, ook geweld te gaan gebruiken om andermans mening te smoren.

Respect, het rehabiliteren van de democratie én staatsbelang vereisen een krachtiger symbool dat ‘de politiek’ nu begrepen heeft en zal blijven begrijpen dat ze er is om het volk te dienen. Daarom is een groots gebaar gewenst: een 151^e zetel in de Tweede Kamer installeren die altijd leeg zal blijven. Niet zozeer voor Pim Fortuyn zelf, die woensdag posthuum gekozen zal worden. Maar vooral als tastbaar monument in het hart van de democratie. En als waarschuwing aan iedereen die denkt dat door taboeïsering, onbegrijpelijk jargon of geweld het volk kan worden negeeerd op de bekende wijze ‘zonder u en over u’. Maar, even urgent, ook als waarschuwing aan Fortuyns partij LPF, om geen misbruik te maken van hun vermoorde leider. Die lege stoel is van het hele volk.

En, nog urgenter, die stoel kan ook als waarschuwing dienen aan die extremisten die met de foto van ‘martelaar’ Fortuyn in de ene hand, en een knuppel of pistool in de andere hand rekeningen willen vereffenen met ‘de schuldigen’, uit ‘de media’ en ‘de politiek’, de PvdA voorop. Want temidden van alle ontroerende rouwteksten op het Mediapark en in Rotterdam kon men ook teksten lezen als ‘PvdA-Moordenaar’.

Hoe onterecht deze aanklachten ook mogen zijn, ze zijn er en zijn uitermate verontrustend. De demissionaire regering, die sinds maandagavond uitstekend crisismanagement heeft laten zien, en de PvdA zijn machteloos. In de huidige golf van emoties valt bijna elk woord, elk gebaar van hun kant verkeerd bij de rouwenden om Fortuyn: het bijwonen van de begrafenis door ministers en lijsttrekkers is ‘schijnheilig’, wegblijven is ‘laf’ en bewijs van hun afkeer van ‘het gewone volk’. De regering en de PvdA kunnen zich met het grootse gebaar van de 151^e zetel bevrijden uit deze machteloze situatie. En dan kan de verkiezingscampagne weer van start gaan. Ook nu moeten de politci zichzelf niet de mond snoeren, en spreken.

De moord op Pim Fortuyn is de eerste politieke moord in Nederland sinds de moord door ‘het orangistische volk op de twee leiders van de regentenklasse, de gebroeders De Witt, in het ‘rampjaar’ 1672. Een tijdgenoot vatte de oorlogssituatie en de gruwelijke lynchpartij op ’t Groene Zootje vlak bij het Binnenhof samen in de beroemde zin:  ‘De regenten waren radeloos, de staat reddeloos, het volk redeloos’. Het eerste geldt ook nu, het laatste niet. Het volk wil zijn held eren op een waardige wijze. Maar de emoties zijn van een brisant mengsel en hebben een veel politieker karakter dan die van de Britten na de dood van Lady Di in 1997. De stille tocht dinsdagavond bij het Rotterdamse stadhuis, waar geklapt en gescandeerd werd, was én vertrouwd, maar ook het begin van een politieke demonstratie. De relschoppers voor datzelfde stadhuis na de voetbalfinale woensdagnacht braken abri’s af, maar trokken zorgvuldig om de bloemenzee heen: de tv-beelden ervan bezorgden acuut kippevel, van ontzag maar ook door het besef van wat had kunnen gebeuren. Of nog kan gebeuren.

De moord op Pim Fortuyn en de emotionele turbulentie vereisen een groots gebaar van ‘de politiek’ naar de man die hen zo belaagde. Fortuyn deed meer, hij maakte met zijn slogan ‘Ik zeg wat ik denk, en ik doe wat ik zeg’ ook een einde aan een tijdperk van politiek correct denken en een niet voltooide democratie. Fortuyn heeft niet mogen zeggen wat hij dacht, en niet mogen bewijzen dat hij deed wat hij zei. Een 151^e zetel – gekleurd van stof – zal alle politici, nu en in de toekomst, eraan herinneren dat ze er niet voor zichzelf zitten, maar gekozen zijn in dienst van het volk. En dat ze ook niet moeten aarzelen dingen te zeggen die ‘het volk’ niet wil horen. Want ook dat deed Pim Fortuyn. En toch was hij de held van het volk. Dat is misschien wel de mooiste erfenis die hij achterlaat: het bewijs dat met heldere taal én een samenhangende visie je de mensen niet naar de mond hoeft te praten. Die lege zetel in de Tweede Kamer zal ook daar het symbool van zijn.

Henri Beunders

Hoogleraar geschiedenis van maatschappij, media en cultuur Erasmus Universiteit