Met Cohen is het nu Amsterdam vs Rotterdam

Het partijkantoor van de PvdA bevindt zich in Amsterdam, dat van de LPF in Rotterdam. Het kabinet-Balkenende bestaat goeddeels uit bewindslieden die in de regio Rotterdam wonen. De partijelite van de uitdager, de PvdA, woont in de hoofdstad.

Met de aanwijzing van Amsterdams burgemeester Job Cohen gaf Wouter Bos gistermiddag bij de pont over het IJ twee signalen af. De eerste is dat de paarse politici weer staan te trappelen om revanche te nemen op de vernedering in mei 2002. Wie stond er lachend over de schouder van Bos mee te kijken? Inderdaad, Klaas de Vries. Het tweede signaal is dat Bos van de verkiezingen woensdag een derby maakt: Amsterdam tegen Rotterdam.

Of deze twee signalen de Bos-zege nog verder zullen vergroten of deze ietwat zullen afflauwen is de vraag. Ik gok op het laatste, omdat Bos ongewild ‘the winning mood’ verstoort met het herleven van de Fortuyn-emotie en de afkeer van veel Rotterdammers en overige Nederlanders van alles wat met Amsterdam te maken heeft.

De zege van de PvdA met Cohen als premiers-kandidaat zou niet alleen electoraal een revanche betekenen op de Rotterdamse LPF, ook politiek-symbolisch zou het gedachtegoed van Fortuyn een ideologische nederlaag lijden, teruggedreven worden in ‘het Rotterdamse hok’ waar het is geboren. De PvdA zou weer de Partij van de Amsterdamse Intellectuelen worden die ze bijna altijd is geweest. ‘De Rotterdamse aanpak’ die zowel in Rotterdam werd getoond – Leefbaar Rotterdam met de ‘gekozen’ burgemeerster Opstelten – als tot uiting kwam in het Strategisch Akkoord, zal in de komende PvdA-CDA-regering vervangen worden door het Amsterdamse neo-paarse model van ‘de boel bij elkaar houden’ (Job Cohen), zonder duidelijke keuzes te maken, behalve dan op het terrein van veiligheid en integratie. Dat zijn de punten die bijna elke partij van de LPF heeft overgenomen.

Dat het fortuynisme een Rotterdamse beweging is, is zonneklaar. Of beter: een Zuidhollandse beweging. De LPF won hier de meeste stemmen, in Amsterdam de minste. Van de paar honderd mensen die zich kandidaat stelden voor de LPF-lijst kwam slechts eenderde uit Zuid-Holland. Maar van de 40 leden die nu op de lijst staan meer dan de helft.

Waren vooral de LPF-bewindslieden afkomstig uit de regio Rotterdam – De Boer, Van Eijk, Nawijn – de sympathisanten of hulpverleners uit wetenschap en media wonen of werken ook in Rotterdam, aan de Erasmus Universiteit als wetenschapper, zoals de politicoloog Rinus van Schendelen, en ondergetekende. Een wetenschapper uit Amsterdam was nergens te bekennen. Hetzelfde geldt voor mensen uit journalistiek en televisie. De opgestapte Journaal-hoofdredacteur Nico Haasbroek, tv-maker/cabaretier Wilfried de Jong, de columnist/publicist Sylvain Ephimenco.

Dat de redacties van de grote kranten alle pro-paars waren en nu anti-LPF zijn, dat is overbekend. Alleen de hoofdredacteur van de in Rotterdam gevestigde krant Algemeen Dagblad vaardigde in de lente van 2001 een oekaze uit om op te houden met het vooringenomen geschrijf over Fortuyn. Opmerkelijk is dat die schaarse redacteuren die op Fortuyn stemden of met hem sympathiseerden, dit aan mij vertelden of mailden met het nadrukkelijke verzoek dit niet te vertellen. Zij wonen bijna alle in Rotterdam.

De columnisten en publicisten die al anderhalf jaar de trom roeren over het populisme danwel ‘fascisme’ van de Fortuyn-beweging wonen bijna alle in of rond Amsterdam, Hofland, Blokker, Van Dam, Smeets, Etty, Mak, Van den Brink, te veel om op te noemen.

De neiging van diverse grachtengordel-intellectuelen om de PvdA te verruilen voor de SP van miljonairs zoals Harry de Winter en Derk Sauer (die nog in de slag waren om Het Parool te kopen) zal nu wel voorbij zijn. Ze hebben alle hun trots hervonden, ruiken de macht weer en de invloed voor het weldenkende Amsterdam boven het platte Rotterdam.

Met Cohen krijgen de verkiezingen van woensdag het karakter van een directe derby Amsterdam-Rotterdam, van een ideologische veldslag tussen de twee steden die ook staat voor een veldslag tussen restoratie van de paarse intellectuele elite en de zogenaamd anti-intellectuele opgestroopte mouwen-doeners uit de Maasstad.

Electoraal gesproken gaat de strijd woensdag tussen de PvdA en CDA/VVD, ideologisch tussen het fortuynisme en het anti-fortuynisme. Hiermee worden op de valreep opnieuw emoties opgeroepen die de LPF terugbrengt op het podium. Hoe beperkt deze re-emotionalisering van de verkiezingsstrijd ook zal zijn, de Bos-zege zal er iets minder groot door worden. Want tegenover het eeuwenoude dedain van Amsterdam tegenover Rotterdam staat een even oude afkeer, zo niet haat, van Rotterdammers tegenover Amsterdam. De beelden van het tripje van de LPF-top naar Provesano gisteren zullen wellicht de tegenstelling tussen emotie en beheerste weldenkendheid versterken. Zeker lijkt wel dat de Fortuyn-emotie woensdag een veel grotere rol zal spelen dan menigeen dacht of hoopte.

Henri Beunders

Hoogleraar geschiedenis van maatschappij, media en cultuur Erasmus Universiteit Rotterdam